सावधान! माओवादी कमांडर गणपति ने नहीं छोड़ी है बंदूक!!

इतिहास में कुछ तारीखें समाप्ति को सूचित करते हैं। कुछ तारीखें सवाल छोड़ जाती हैं। 31 मार्च, 2026 सरकार के उस लक्ष्य की डेडलाइन है कि माओवाद खत्म हो जाएगा। हालांकि, उसी तारीख ने एक व्यक्ति के फैसले से एक बार फिर उस सोच पर सवाल किया। जंगल में खामोश वह एक आवाज़ महसूस करा रहा है- “यह अभी खत्म नहीं हुआ है।” वह आवाज़ मुप्पाला लक्ष्मण राव उर्फ ​​गणपति की है।

वह एक व्यक्ति नहीं है। वह एक सिद्धात की सांस है। वह एक माओवादी कमांडर है, जिसने निचले तबके को एकजुट करके छह दशक तक सशस्त्र संघर्ष किया। यह सिर्फ एक समाचार नहीं है कि एक व्यक्त ने आत्मसमर्पण नहीं किया। यह इस बात की ओर इशारा करती है कि वह सिद्धांत अभी भी जिंदा है और सांसे ले रहा है। एक बंदूक अभी भी ज़मीन पर नहीं गिरी है। व्यक्ति अपने विश्वास को आखिर सांस तक नहीं छोड़ने में खामोशी दहाड़ अब भी बसी है।

शिक्षक से गुरिल्ला नेता तक

अगर आप गणपति के जीवनी के बारे में पढ़ेंगे, तो यह सिर्फ़ एक क्रांतिकारी नेता की कहानी दिखाई नहीं देती है। यह एक शिक्षक के मन में चल रही विरोधाभास उलझनों की लड़ाई दिखाई देती है। कभी एक शिक्षक ब्लैकबोर्ड के सामने खड़ा होकर बच्चों को बताता था कि ज़िंदगी कैसे बनती और बनानी है। इसके बाद अचानक जंगल में जाकर बंदूक से समाज को कैसे बदला जाता इस पर विश्वास करना रहा है। यह कोई आसान बदलाव नहीं है।

पढ़ाना छोड़ दिया और उठाया हथियार

1970 के दशक में तेलंगाना के गांव में जो अन्याय, अत्याचार, असमानताएं और लोगों पर हो रहे ज़ुल्म को देखकर एक शिक्षक का दिल घायल हो जाता है। किताबों में पढ़ाया जाने वाला इंसाफ़, असल ज़िंदगी में दिखाई नहीं देता है तो उसका मन विचलित हो जाता है। आखिर अक्षर पर जो विश्वास था वह हथियार पर चला गया। वहीं पर ‘लक्ष्मण राव’ की कहानी खत्म हुई और ‘गणपति’ के युग आरंभ हुआ।

आंदोलन की रीढ़

माओवादी आंदोलन को एक शक्ति के रूप में खड़ा करने में गणपति की अहम भूमिका रही है। इस कमांडर ने पीपल्स वॉर ग्रुप और एमसीसी के मर्जर होने के बाद बनी सीपीआई (माओवादी) पार्टी को विश्वास, व्यूह रचना और नई दिशा दी। गुरिल्ला वॉर में उनकी दिखाई गई चतुराई और जंगल में निर्मित व्यवस्था काबिले तारीफ है। ये सिर्फ एक नेता की प्रतिभा नहीं, बल्कि यह आंदोलन की रीढ़ साबित हो गई।

क्या 31 मार्च की डेडलाइन खत्म हो गई?

समय बदल गया है। सरकार की व्यूह रचना सख्त हो गई। विकास कार्यक्रम जंगलों में पहुंच गये हैं। लोगों की ज़िंदगी में बंदूकों के बजाय सड़कों, स्कूलों और अस्पतालों ने ली है। 31 मार्च 2026 सरकार की तय की हुई डेडलाइन थी। उस तारीख के साथ कई माओवादियों ने हथियार डालकर नई ज़िंदगी चुनीं। कुछ ने बदलाव को स्वीकार किया और कुछ समय के साथ चलने लगे।

हालांकि, गणपति का पता नहीं चला

हालांकि, गणपति खामोश रह गया। वह चुप्पी कोई साधारण इनकार नहीं है। वह एक गहरे अंदरूनी संघर्ष बनकर रह गया है। एक तरफ ज़िंदगी है। आत्मसमर्पण करे तो प्राण बच जाते और नए रास्ते खुल जाते हैं। दूसरी तरफ सिद्धांत है। यदि आत्मसमर्पण नहीं करें तो आशय खड़ा रहता है और विश्वास जीवित रह पाता है।

गणपति ने नहीं छोड़ी बंदूक

गणपति के लिए आत्मसमर्पण करने का मतलब सिर्फ़ बंदूक ज़मीन पर गिरा देना नहीं है, बल्कि वह अपनी ज़िंदगी और अपने सफ़र पर सवाल उठाना रहा है। वह उन हज़ारों साथियों को क्या जवाब देंगे जिन्होंने दशकों से उन पर भरोसा किया और जंगल में उनके कदम से कदम मिलाकर साथ चले थे? उनकी खामोशी में भले ही ज़िद दिखती है। हालांकि, उसी समय वह एक अटूट कमिटमेंट भी देखाई देती है। वह गलत हो सकता है, लेकिन उसी समय वह त्याग भावना की प्रतिबिंब भी हो सकता है।

अब भी कहानी नहीं हुई खत्म

संदेह है कि गणपति के बंदूक नहीं छोड़ने से माओवादी आंदोलन पहले की तरह उभरकर सामाने आएगी। हालांकि, उनका लिया गया फैसला हमारे सामने एक गहरी सच्चाई रखती है। विचारधाराओं को ताकत से दबाया जा सकता है, लेकिन उसे पूरी तरह से खत्म नहीं किया जा सकता। जंगल में कहीं निःशब्द खड़ी वह बंदूक, भले ही आवाज़ नहीं करती हो, लेकिन हमें एक अर्थ समझाती है कि यह हार नहीं है, बल्कि कभी भी खत्म नहीं होने वाली कहानी है। उस खामोशी में एक दहाड़ सुनाई देती है। वह एक इंसान की ज़िद नहीं है। वह एक विश्वास है। आखिर सांस तक खड़ा रहने का संकल्प है।

कालगिरी श्रीनिवास रेड्डी, वरिष्ठ पत्रकार

यह भी पढ़ें-

Jyothi Reddy Foundation Fellowship దేశం ఎదగాలంటే, విద్య, మహిళా సాధికారతే కీలకం : తెలంగాణ రాష్ట్ర గవర్నర్ శ్రీ శివ్ ప్రతాప్ శుక్లా

గన్ వదలని మావోయిస్టు దళపతి గణపతి

చరిత్రలో కొన్ని తేదీలు ముగింపులను సూచిస్తాయి. మరి కొన్ని తేదీలు ప్రశ్నలను మిగులుస్తాయి. మార్చి 31, 2026 మావోయిజం అంతమవుతుందన్న ప్రభుత్వ ఆశయానికి గడువు. కానీ అదే తేదీ, ఒక వ్యక్తి నిర్ణయంతో మరోసారి ఆ ఆలోచనను ప్రశ్నార్థకం చేసింది. అడవుల్లో నిశ్శబ్దంగా ఉన్న ఒక గళం, “ఇంకా ముగియలేదు” అని వినిపించినట్లైంది. ఆ గళం ముప్పాల లక్ష్మణ్ రావు అలియాస్ గణపతి.

ఒక వ్యక్తి కాదు. ఒక సిద్ధాంతం శ్వాస. అట్టడుగు వర్గీయులను ఐక్యం చేసి సాయుద పోరాటం చేసిన మావోయిస్టు దళపతి. ఇది కేవలం ఒక వ్యక్తి లొంగిపోలేదనే వార్త కాదు. ఇది ఒక సిద్ధాంతం ఇంకా శ్వాసిస్తోందని చెప్పే సంకేతం. ఒక గన్ ఇంకా నేలపై పడలేదనే నిజం. ఒక మనిషి తన నమ్మకాన్ని చివరి వరకు వదలకపోవడంలో ఉన్న మౌన గర్జన.

గురువు నుంచి గెరిల్లా నాయకుడి వరకు

గణపతి కథను చదివితే, అది ఒక విప్లవ నాయకుడి చరిత్ర మాత్రమే కాదు. ఒక గురువు మనసులో జరిగిన విరుద్ధాల సంగ్రామం. ఒకప్పుడు బ్లాక్‌బోర్డ్ ముందు నిలబడి జీవితాన్ని ఎలా నిర్మించుకోవాలో చెప్పిన వ్యక్తి, తర్వాత అడవిలో తుపాకీతో సమాజాన్ని ఎలా మార్చాలో నమ్మడం… ఇది సాధారణ మార్పు కాదు.

అక్షరాలు వదిలాడు, ఆయుధం పట్టాడు

1970లలో గ్రామీణ తెలంగాణలో ఉన్న అన్యాయం, అసమానతలు, అణచివేత… అవి ఒక ఉపాధ్యాయుడి హృదయంలో గాయాలుగా మిగిలాయి. పుస్తకాలలో చెప్పే న్యాయం, వాస్తవ జీవితంలో కనిపించకపోవడం ఆయనను కలచివేసింది. చివరకు, అక్షరాల మీదున్న విశ్వాసం ఆయుధాల మీదికి మళ్లింది. అక్కడే ‘లక్ష్మణ్ రావు’ చరిత్ర ముగిసింది… ‘గణపతి’ యుగం ప్రారంభమైంది.

ఉద్యమానికి వెన్నెముక

మావోయిస్టు ఉద్యమం ఒక శక్తిగా నిలబడటంలో గణపతి పాత్ర అసాధారణం. పీపుల్స్ వార్ గ్రూప్, ఎంసిసి విలీనంతో ఏర్పడిన సిపిఐ (మావోయిస్ట్) పార్టీకి ఆయన ఆత్మవిశ్వాసం, వ్యూహం, దిశ ఇచ్చారు. గెరిల్లా యుద్ధంలో ఆయన చూపిన పటిమ, అడవుల్లో ఆయన నిర్మించిన వ్యవస్థ… ఇవి కేవలం ఒక నాయకుడి ప్రతిభ కాదు, ఒక ఉద్యమానికి వెన్నెముక.

మార్చి 31 గడువు ముగిసినా?

కాలం మారింది. ప్రభుత్వ వ్యూహాలు కఠినమయ్యాయి. అభివృద్ధి అడవుల్లోకి చేరింది. గన్స్ కంటే రోడ్లు, స్కూళ్లు, ఆసుపత్రులు ప్రజల జీవితాల్లో స్థానం సంపాదించాయి. మార్చి 31 ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన గడువు. ఆ తేదీతో చాలామంది ఆయుధాలు కిందపెట్టి కొత్త జీవితాన్ని ఎంచుకున్నారు. కొందరు మార్పును అంగీకరించారు, కాలంతో కలిసిపోయారు.

కానీ గణపతి మాత్రం

కానీ గణపతి మాత్రం మౌనంగా నిలిచిపోయారు. ఆ మౌనం సాధారణ నిరాకరణ కాదు. అది ఒక లోతైన అంతర్గత సంఘర్షణ.
ఒక వైపు జీవితం. లొంగిపోతే ప్రాణం నిలుస్తుంది, కొత్త దారులు తెరుచుకుంటాయి. మరో వైపు సిద్ధాంతం… లొంగిపోకపోతే ఆశయం నిలుస్తుంది, నమ్మకం బతుకుతుంది.

గన్ వదలని గణపతి

గణపతికి లొంగిపోవడం అంటే కేవలం తుపాకీని నేలపై పడేయడం కాదు… అది తన జీవితాన్నే, తన ప్రయాణాన్నే ప్రశ్నించడం. దశాబ్దాలుగా తనను నమ్మి అడవుల్లో అడుగులు వేసిన వేలాది కేడర్‌కు ఆయన ఏమి సమాధానం చెబుతారు? ఆ ఆగిపోవడంలో మొండితనం కనిపించవచ్చు. కానీ అదే సమయంలో అది ఒక అచంచల నిబద్ధతగా కూడా కనిపిస్తుంది. అది తప్పు కావచ్చు, కానీ అదే సమయంలో అది ఒక త్యాగస్ఫూర్తి ప్రతిబింబం కూడా కావచ్చు.

ఇంకా ముగియని కథ

గణపతి గన్ వదలకపోవడం వల్ల ఉద్యమం మళ్లీ పూర్వవైభవం సంతరించుకుంటుందా అన్నది సందేహమే. కానీ ఆయన తీసుకున్న నిర్ణయం ఒక లోతైన సత్యాన్ని మన ముందుంచుతోంది. సిద్ధాంతాలను శక్తితో అణచివేయవచ్చు, కానీ పూర్తిగా అంతమొందించలేం. అడవిలో ఎక్కడో నిశ్శబ్దంగా నిలిచిన తుపాకీ, శబ్దం చేయకపోయినా ఒక అర్థాన్ని చెబుతోంది. ఓటమి కాదు, ఇంకా ముగియని కథ. ఆ నిశ్శబ్దంలో వినిపిస్తున్నది గర్జనే. అది ఒక వ్యక్తి మొండితనం కాదు, ఒక నమ్మకం చివరి శ్వాస వరకు నిలబడాలనే సంకల్పం.

కాలగిరి శ్రీనివాస్ రెడ్డి, సీనియర్ జర్నలిస్ట్